DEMO 2

Arşidük Franz Ferdinand (1863–1914), Arşidük Friedrich’in (1856–1936) eşi Arşidüşes Isabella’nın (1856–1931) nedimesi olan Sophie Chotek (1868–1914) ile 1894 yılında tanıştı.[1][2] Sophie, Avrupa’nın hüküm süren hanedan ailelerinden gelmediği için Habsburg geleneğine göre “eşdeğer soylu” statüsünde kabul edilmiyordu.[1][2] İmparator Franz Joseph (1830–1916) ve sarayın tüm muhalefetine karşın Franz Ferdinand başka biriyle evlenmeyi kesinlikle reddetti.[2] Nihayetinde 1900 yılında, doğacak çocuklarının veraset haklarından önceden feragat etmesi koşuluyla morganatik bir evlilik yapmasına izin verildi.[2][3] Bu sayede Franz Ferdinand veliahtlık konumunu korudu; ancak Sophie hiçbir zaman eşinin rütbe ve unvanını paylaşamadı, saray protokolünde son sıralarda yer aldı ve çocukları taht üzerinde herhangi bir hak sahibi olamadı.[2][3]

1878 Berlin Antlaşması uyarınca, Avusturya-Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu’nun nominal egemenliğini koruduğu Bosna Vilayeti’ni işgal etme ve yönetme yetkisini aldı.[4] Aynı antlaşma çerçevesinde, Büyük Güçler Sırbistan ve Karadağ’ın bağımsızlığını tanırken, Romanya’nın bağımsızlığını teyit etti ve Bulgaristan’ı Osmanlı’ya bağlı, özerk bir prenslik olarak düzenledi.[4] Doğu Rumeli ise Osmanlı’ya bağlı, fakat çeşitli imtiyazlara sahip özerk bir vilayet haline geldi.[4]

1913 yılında, İmparator Franz Joseph, Arşidük Franz Ferdinand’a 1914 Haziran’ında Bosna’da yapılacak askeri tatbikatları izlemesi talimatını verdi.[5] Tatbikat sonrasında Franz Ferdinand ve eşi Sophie, 1908’de Avusturya-Macaristan tarafından resmen ilhak edilen Bosna-Hersek’in eyalet başkenti Saraybosna’yı 28 Haziran 1914 günü ziyaret edecekti.[4][6]

28 Haziran, Jülyen takvimine göre 15 Haziran’a denk gelen ve Aziz Vitus’un bayramı olarak bilinen bir gündür; bu tarih Sırbistan’da Vidovdan olarak anılır ve 1389 Kosova Savaşı’nın yıldönümü olması nedeniyle güçlü bir simgesel anlam taşır.[7][6] Milliyetçi Sırp örgütü Kara El, o gün için altı suikastçıdan oluşan bir saldırı planı kurmuştu; yakalanmaları halinde siyanür içerek intihar etmeleri de planın parçasıydı.[6][8] Suikastın politik amacı, Bosna-Hersek’i Avusturya-Macaristan yönetiminden çıkarmak ve birleşik bir Güney Slav devleti oluşturmaktı.[6][8] Suikastçılar ve bu gizli ağın ana figürleri, 1914 Ekim’inde Saraybosna’da mahkemeye çıkarıldı; suikasta destek verdikleri belirlenen toplam yirmi beş kişi suçlandı.[6][8]

28 Haziran 1914 Pazar sabahı, örgütle bağlantılı Danilo Ilić (1890–1915), Saraybosna’daki suikast girişimi için altı suikastçıyı konvoyun geçeceği güzergâha yerleştirdi.[6] Franz Ferdinand ve eşi Sophie, Ilidža Spa’dan trenle Saraybosna’ya hareket etti ve Bosna-Hersek valisi Oskar Potiorek (1853–1933) tarafından istasyonda karşılandı; altı araçlık bir konvoy hazırlanmıştı.[6] Konvoy, ilk suikastçı Muhamed Mehmedbašić’in (1887–1943) bulunduğu noktayı sorunsuz geçti; ikinci suikastçı Vaso Čubrilović (1897–1990) ise harekete geçemedi.[6]

Konvoy, Nedeljko Čabrinović’in (1895–1916) pozisyon aldığı Miljacka Nehri yakınlarına vardığında, saat 10.10’da bomba Franz Ferdinand’ın arabasına doğru fırlatıldı; ancak arşidükün aracını ıskalayarak arkadaki aracın altında patladı ve 16–20 kişinin yaralanmasına neden oldu.[6][8] Patlamanın ardından Čabrinović, yakalanmamak için “bayat siyanür” kapsülünü yuttuysa da beklediği sonucu alamadı; ardından yaz mevsimindeki kuraklık nedeniyle yalnızca yaklaşık 13 cm derinliğindeki Miljacka Nehri’ne atladı, ancak nehir yeterince derin olmadığı için kaçamadı ve kısa sürede yakalanarak tutuklandı.[6][8]

Franz Ferdinand, planlanmış bir resepsiyon için Saraybosna Belediye Binası’na geldiğinde, Belediye Başkanı Fehim Čurčić’in (1866–1916) hoş geldiniz konuşmasını yarıda keserek, “Sayın Belediye Başkanı, buraya ziyarete geldim ve bombalarla karşılandım. Bu çok çirkin,” dedi.[6] Düşes Sophie’nin telkinleriyle sakinleşen Franz Ferdinand, daha sonra bomba saldırısında yaralananları ziyaret etmeye karar verdi.[6] Yetkililerin güvenlik çekincelerine ise “Saraybosna’nın suikastçılarla dolu olduğunu mu düşünüyorsunuz?” diyerek karşılık verdi.[6]

Franz Ferdinand ve Sophie’nin güvenliklerini sağlamak amacıyla, Saraybosna Hastanesi’ne daha sakin bir güzergâh üzerinden gitmeleri kararlaştırıldı.[6] Ancak konvoydaki şoförlerden biri eski güzergâhı izlemeye devam etti ve araçlar geri manevra yapmak zorunda kaldı; tam bu sırada Gavrilo Princip (1894–1918), aracın önünde durduğunu fark etti.[6][9] Princip, saat 11 civarında çok yakın mesafeden ateş ederek Franz Ferdinand’ı boynundan, Sophie’yi ise karnından vurdu.[6][9]

Vurulduktan sonra Sophie hemen bilincini kaybederek Franz Ferdinand’ın bacaklarının üzerine yığıldı.[6] Arşidük, Valilik Konağı’na götürülürken bilincini kaybetti.[10] Kont Harrach’ın aktardığına göre Franz Ferdinand’ın son sözleri, “Sofi, Sofi! Ölme! Çocuklarımız için yaşa!” oldu; ardından kendi yaralanması sorulduğunda birkaç kez “Hiçbir şey değil” diye yanıt verdi.[10] Sophie, Valilik Konağı’na vardığında ölmüştü; Franz Ferdinand ise yaklaşık on dakika sonra hayatını kaybetti.[6][10]

Avusturya-Macaristan, Temmuz Ültimatomu olarak bilinen belgeyle, Sırbistan’ın 48 saat içinde talepleri kabul etmesini istedi.[6] Sırbistan talepleri tamamen kabul etmeyince, Avusturya-Macaristan 28 Temmuz 1914’te savaş ilan etti ve ordusunu seferber etti.[6] Rusya’nın seferberlik adımları ve mevcut ittifak sisteminin devreye girmesiyle kriz kısa sürede Avrupa savaşına dönüştü.[6]

Ferdinand’ın trajik suikastı ve sonrasında yaşananlar, tarihin akışını değiştiren olaylar zincirini başlattı.[6]

Arşidük Franz Ferdinand’ın kişisel doktoru, 1895’ten 1914’e kadar saray hekimi olarak görev yapan Avusturyalı iç hastalıkları uzmanı Dr. Victor Eisenmenger (1864–1932)’dir.[11][12]

Kaynakça

1. “Archduke Franz Ferdinand of Austria” – Wikipedia contributors, 2001–.
2. “Love follows its own laws … Franz Ferdinand's marriage and offspring” – Martin Mutschlechner, habsburger.net.
3. “Sophie, countess von Chotek” – Encyclopaedia Britannica, 2025.
4. “Treaty of Berlin (1878)” – Wikipedia contributors.
5. “Franz Ferdinand, archduke of Austria-Este” – Encyclopaedia Britannica, 2026.
6. “Assassination of Archduke Franz Ferdinand” – Wikipedia contributors.
7. “June 28, 1914” – National WWI Museum and Memorial.
8. “June 28, 1914 in Sarajevo: Two gunshots, one World War” – France 24.
9. “Gavrilo Princip” – Encyclopaedia Britannica, 2026.
10. “Arşidük Fransuva Ferdinand Suikastı, 28 Haziran 1914” – DergiPark, 2014.
11. “Victor Eisenmenger” – Wikipedia contributors.
12. “Victor Eisenmenger (1864–1932): The man behind the syndrome” – PubMed, 2017.

Kaynakça

1. “Archduke Franz Ferdinand of Austria” – Wikipedia contributors, 2001–.
2. “Love follows its own laws … Franz Ferdinand's marriage and offspring” – Martin Mutschlechner, habsburger.net.
3. “Sophie, countess von Chotek” – Encyclopaedia Britannica, 2025.
4. “Treaty of Berlin (1878)” – Wikipedia contributors.
5. “Franz Ferdinand, archduke of Austria-Este” – Encyclopaedia Britannica, 2026.
6. “Assassination of Archduke Franz Ferdinand” – Wikipedia contributors.
7. “June 28, 1914” – National WWI Museum and Memorial.
8. “June 28, 1914 in Sarajevo: Two gunshots, one World War” – France 24.
9. “Gavrilo Princip” – Encyclopaedia Britannica, 2026.
10. “Arşidük Fransuva Ferdinand Suikastı, 28 Haziran 1914” – DergiPark, 2014.
11. “Victor Eisenmenger” – Wikipedia contributors.
12. “Victor Eisenmenger (1864–1932): The man behind the syndrome” – PubMed, 2017.