EİSENMENGER SENDROMUNUN TARİHÇESİ - ARŞİDÜK FRANZ FERDİNAND - BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI! - 2024.07.02

Eisenmenger Sendromunun Tarihçesi - Arşidük Franz Ferdinand - Birinci Dünya Savaşı!

Dünyanın Kader Anı

Özet

• Franz Ferdinand, Habsburg hanedanı içinde veliaht konumundaydı; “eşdeğer soylu” sayılmayan Sophie Chotek ile yaptığı morganatik evlilik, hem ailesiyle hem de saray protokolüyle ciddi gerilimlere yol açtı [2].
• 1878 Berlin Antlaşması ve sonrasında Bosna-Hersek’in fiilen Avusturya-Macaristan yönetimine geçmesi, Balkanlar’da Sırp milliyetçiliğini güçlendiren karmaşık bir siyasi zemin yarattı [3].
• 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da düzenlenen ziyarette Kara El örgütünün planladığı suikast girişimleri, önce bombalı saldırıyla, ardından Gavrilo Princip’in tabancalı saldırısıyla sonuçlandı [3].
• Franz Ferdinand ve eşi Sophie, başarısız bombalı saldırıya rağmen programı sürdürdü; yaralıları ziyaret etme kararı, birkaç saat sonra ölümcül karşılaşmaya dönüştü [3].
• Tarihin yönünü değiştiren bu olayın sonunda şu soru belirir: Franz Ferdinand suikasta uğradığında kişisel doktoru kimdi?

Bu özetin ardından, şimdi aynı olayları daha ayrıntılı ve kronolojik bir anlatımla inceleyelim.

Metin

Arşidük Franz Ferdinand (1863–1914), İmparator Franz Joseph’in yeğeni ve Avusturya-Macaristan tahtının muhtemel varisiydi; yaşamı, 28 Haziran 1914’te Saraybosna’da öldürülmesi nedeniyle çoğu zaman yalnızca suikastla anılsa da, hem Habsburg siyasetini hem de savaş öncesi Avrupa dengelerini anlamak için merkezi bir figürdür [2] [6].

Franz Ferdinand, Sophie Chotek ile 1890’larda tanıştı. Sophie hüküm süren hanedan ailelerinden gelmediği için Habsburg sarayı bu ilişkiye uzun süre karşı çıktı. Buna rağmen Franz Ferdinand geri adım atmadı ve 1900 yılında morganatik evlilik yapmasına izin verildi; bu, evliliğin geçerli olduğu fakat eşin ve çocukların hanedanın veraset haklarından yararlanamayacağı anlamına geliyordu [2].

1878 Berlin Antlaşması sonrasında Avusturya-Macaristan, Bosna-Hersek’i fiilen yönetmeye başladı. Bu düzenleme, Osmanlı egemenliğinin kağıt üzerinde devam ettiği ama sahadaki gücün Viyana tarafından kullanıldığı kırılgan bir yapı yarattı. Aynı dönemde Sırbistan’ın bağımsızlığının tanınması ve Balkanlar’daki Slav milliyetçiliğinin yükselişi, ileride Saraybosna suikastına uzanacak siyasi zemini hazırladı [3].

1908’de Bosna-Hersek’in resmen ilhak edilmesi, Sırp milliyetçileri açısından büyük bir provokasyon olarak görüldü. 1914 yazında Franz Ferdinand’ın Bosna’daki askeri tatbikatları izlemesi ve ardından Saraybosna’yı ziyaret etmesi, yalnızca protokol gereği yapılmış bir gezi değil, aynı zamanda imparatorluğun bölgedeki otoritesini gösteren sembolik bir hareketti [3].

28 Haziran tarihi, Sırp ulusal hafızasında Vidovdan olarak özel bir anlam taşıyordu. Bu nedenle Kara El örgütü, Franz Ferdinand’ın ziyareti sırasında bir suikast planı hazırladı. Danilo Ilić’in koordine ettiği suikast zincirinde birden fazla saldırgan, konvoy güzergahı boyunca farklı noktalara yerleştirildi [3].

Suikast sabahında ilk saldırganlar harekete geçemedi. Daha sonra Nedeljko Čabrinović, Franz Ferdinand’ın aracına bomba attı; ancak bomba hedeflenen aracı doğrudan vurmadı ve arkadaki araçta patlayarak çok sayıda kişinin yaralanmasına yol açtı. Čabrinović siyanür içip nehre atlayarak kaçmaya çalıştı, fakat başarısız oldu ve yakalandı [3].

Franz Ferdinand ve Sophie, bu ilk saldırıya rağmen Belediye Binası’na ulaştılar. Arşidük burada yaşanan saldırıya öfkeyle tepki gösterdi; ancak daha sonra planlanan programı tamamen iptal etmek yerine, yaralıları hastanede ziyaret etmeye karar verdi. Güvenlik kaygılarına rağmen alınan bu karar, olayların ikinci ve ölümcül aşamasını hazırladı [3].

Hastaneye giderken konvoyun rotası son anda değiştirildi, ancak araçlardan biri yanlış sokağa sapınca durmak zorunda kaldı. Tam bu sırada Gavrilo Princip fırsatı yakaladı ve kısa mesafeden ateş açtı. Sophie karnından, Franz Ferdinand ise boynundan vuruldu; ikisi de kısa süre içinde hayatını kaybetti [3] [6].

Bu suikast, yalnızca bir hanedan trajedisi değildi. Avusturya-Macaristan’ın Temmuz Ültimatomu, Sırbistan’ın cevabı, Rusya’nın seferberlik kararı ve Almanya’nın müdahil oluşu birkaç hafta içinde Avrupa’yı genel savaşa sürükledi. Bu nedenle Franz Ferdinand suikastı, Birinci Dünya Savaşı’nın en doğrudan tetikleyici olayı olarak kabul edilir [3] [6].

Peki Arşidük Franz Ferdinand’ın kişisel doktoru kimdi?

Dr. Victor Eisenmenger (1864–1932), yalnızca sendroma adını veren hekimlerden biri değil, aynı zamanda Franz Ferdinand’ın kişisel doktoru olarak da anılır [4] [5].

28 Haziran, Jülyen takvimine göre 15 Haziran'a denk gelen ve Aziz Vitus'un bayramı olarak bilinen bir gündür. Bu tarih aynı zamanda Sırbistan'da Vidovdan olarak anılır ve 1389 yılında Kosova Savaşı'nda Sultan I. Murad'ın bir Sırp suikastçı tarafından çadırında öldürülmesini hatırlatır. Milliyetçi Sırp örgütü Kara El, o gün için altı suikast girişimi planlamıştı. Eğer yakalanırlarsa, suikastçıların canlı ele geçirilmemek için siyanür içerek intihar etmeleri öngörülmüştü. Suikastın politik amacı, Bosna-Hersek'i Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'nun yönetiminden çıkarmak ve birleşik bir Güney Slav devleti oluşturmaktı. Suikastçılar ve bu gizli ağın ana figürleri, 1914 Ekim'inde Saraybosna'da mahkemeye çıkarıldı. Suikasta destek verdikleri belirlenen toplam yirmi beş kişi suçlanmıştı.

28 Haziran 1914 Pazar sabahı, Danilo Ilić (1890-1915), Saraybosna'daki suikast girişimi için altı suikastçıyı konvoyun geçeceği güzergaha yerleştirdi. Franz Ferdinand ve eşi, Ilidža Spa'dan trenle Saraybosna'ya hareket etti ve Vali Oskar Potiorek tarafından istasyonda karşılandı. Altı araçlık bir konvoy hazırlanmıştı.

Konvoy, ilk suikastçı Muhamed Mehmedbašić'i (1887-1943) geçti. Konvoy, ikinci suikastçı Vaso Čubrilović'un (1897-1990) yanına ulaştığında, Čubrilović harekete geçemedi. Konvoy, Nedeljko Čabrinović'in (1895-1916) pozisyon aldığı Miljacka Nehri'nin yakınlarına vardığında, saat 10:10'da Franz Ferdinand'ın arabası geçerken Čabrinović bombasını fırlattı. Ancak bomba, Ferdinand'ın arabasını değil, onun arkasındaki aracın altında patlayarak 16-20 kişinin yaralanmasına neden oldu. Ancak bomba, Arşidük Ferdinand'ın arabasını değil, arkasındaki aracın altında patladı ve 16-20 kişinin yaralanmasına neden oldu. Patlamanın ardından Čabrinović, içtiği bayat siyanürün etkisiz kalmasının sonrasında, yaz mevsimindeki kuraklık nedeniyle sadece 13 cm derinliğindeki Miljacka Nehri'ne atladı. Ancak nehir yeterince derin olmadığı kaçamadı ve yakalanarak tutuklandı.

Franz Ferdinand, planlanmış bir resepsiyon için Belediye Binası'na geldiğinde Belediye Başkanı Fehim Čurčić'in hoş geldiniz konuşmasını yarıda keserek stresli bir şekilde, "Sayın Belediye Başkanı, buraya ziyarete geldim ve bombalarla karşılandım. Bu çok çirkin," dedi. Düşes Sophie'nin telkinleriyle sakinleşen Ferdinand, Saraybosna halkının suikast girişiminin başarısızlığından duydukları sevinç gösterilerinden moral buldu. Programlarını iptal edip, bomba saldırısında yaralananları ziyaret etmeye karar veren Franz Ferdinand ve Sophie, güvenlik konusundaki endişelere rağmen harekete geçtiler. Ferdinand, yetkililerin güvenlikle ilgili çekincelerine, "Saraybosna'nın suikastçılarla dolu olduğunu mu düşünüyorsunuz?" diyerek yanıt verdi.

Franz Ferdinand ve Sophie'nin güvenliklerini sağlamak amacıyla, Saraybosna Hastanesi'ne daha sakin bir güzergah üzerinden gitmeleri kararlaştırıldı. Ancak, büyük bir talihsizlikle, araçları 20 yaşındaki suikastçı Gavrilo Princip'in bir kafede sandviç yediği sırada doğru adrese yönelmek için manevra yaparken, Princip arabaya yaklaşarak saat 11 civarında Franz Ferdinand ve Sophie'yi yakın mesafeden tabancayla vurdu.

Vurulduktan sonra Sophie hemen bilincini kaybederek Franz Ferdinand'ın bacaklarının üzerine yığıldı. Arşidük de tıbbi müdahale için Vali'nin konutuna götürülürken bilincini kaybetti. Kont Harrach'a göre, Franz Ferdinand'ın son sözleri "Sofi, Sofi! Ölme! Çocuklarımız için yaşa!" oldu ve ardından Harrach'ın yaralanmasıyla ilgili sorusuna altı ya da yedi kez "Hiçbir şey değil" diye yanıt verdi. Sophie Vali'nin konutuna vardığında ölmüştü ve Franz Ferdinand 10 dakika sonra öldü.

Avusturya-Macaristan, Temmuz Ültimatomu olarak bilinen bir belgeyle, Sırbistan'ın 48 saat içinde tüm talepleri kabul etmemesi halinde büyükelçisini geri çağıracağını belirtti. Sırbistan talepleri kabul etmeyince, Avusturya-Macaristan 28 Temmuz 1914'te savaş ilan etti ve ordusunu seferber etti. 1892 Gizli Antlaşması uyarınca, Rusya ve Fransa da seferber oldu. Rusya, 29 Temmuz'da kısmi, 30 Temmuz'da ise genel seferberlik ilan etti. Bu, Avusturya-Macaristan ve Almanya'nın tam seferberlik ilan etmesine yol açtı ve kısa sürede İtalya dışındaki tüm Büyük Güçler savaşa dahil oldu.

Ferdinand'ın trajik suikastı ve sonrasında yaşananlar, tarihin akışını değiştiren olaylar zincirini başlattı. 

Peki Arşidük Franz Ferdinand'ın kişisel doktoru kimdir?

Dr. Victor Eisenmenger (1864-1932)


 

Gelecek Konu: Eisenmenger Sendromunun Tarihçesi -1- Hipokrat, (Hippocrates; M.Ö. 460-370) - 2024.07.04

Kaynakça :  

1. Eisenmenger Sendromu Nedir (pahssc.org.tr)
2. Archduke Franz Ferdinand of Austria - Wikipedia 
3. Assassination of Archduke Franz Ferdinand - Wikipedia
4. Bir Dünya Savaşı Bahanesi: Franz Ferdinand Suikasti - Mynet trend
5. The Evolution of Eisenmenger’s Eponymic Enshrinement - Clyde Partin, MD
6. Victor Eisenmenger (1864–1932): The man behind the syndrome - Martin Duke
7. (PDF) REALİTEDEN MİTE: KOSOVA SAVAŞI (1389) VE EFSANESİ - 2023
8. 100. Yıldönümü Münasebetiyle Berlin Kongresi Hakkında Bazı Düşünceler | Nisan 1988, Cilt 52 - Sayı 202 | Belleten
9. Efsanelerin Sırp Milliyetçiliği ve Balkanlardaki Çatışmalarda Rolü - 2020

Yazan: Kamil Hamidullah / TEMMUZ 2024
Önceki güncelleme:
Son güncelleme: 

Önceki Konu: Derneğimizin Çatısı Altındaki Hastalıkların Tarihsel Gelişimi Hakkında Haber Serisi Başlıyor!